Bundan tam 161 yıl önce, 16 Ekim 1846 tarihi sabah saatlerinde ABD’nin Boston şehrindeki Massachusetts General Hastanesi’nde küçük bir cerrahi girişim planlanmıştı. Ancak bu operasyon daha önce gerçekleştirilen işlemlerden biraz farklı bir durum arzediyordu.

Saat 10.30 civarında Dr. James Warren, genç bir badanacı olan Gilbert Abbott’un boynundaki tümöral şişliği çıkarmaya başladı. Cerrah, dikkatli bir hekim izleyici topluluğunun önünde kendi alışılagelmiş hızıyla tümörü dakikalar içinde çıkardı. Fakat o zamanlarda rutin olarak yapılan bu cerrahi işleme belirgin olarak aykırı görünen durum, bıçak altında yatan hastanın herhangi bir çırpınma teşebbüsünde bulunmaması ve kendini bilmez bir halde bağırmaması idi; bu tarihi olayda anestezinin uygulanışı ilk olarak bir topluluk önünde gerçekleşiyordu.

O dönemlerde cerrahi işlemler son derece basit, kısa süreli ve kelimenin tam anlamıyla vahşiceydi.; doğal olarak cerrahın yeteneği daha çok ameliyattaki hızıyla ölçülüyordu. Örneğin; kol ya da bacak kesilme işlemleri hastanın çırpınmasını önlemek amacıyla kişi ameliyat masasına sıkıca bağlı haldeyken yapılabiliyordu. Hastanın yürek burkan çığlıkları ise ancak şanslıysa kendiliğinden bayılınca sona eriyordu.

Geçmişte yaşanan tüm bu dramatik olaylar o sonbahar sabahındaki gösterimden sonra kökten değişikliğe uğradı. Anesteziyi uygulayan kişi Boston’lu bir diş hekimi olan William Morton’du ve diş çekimlerinde kullanmaya başladığı yeni bir yöntem olan ağrı giderici tedaviyi göstermesi için Warren tarafından oraya davet edilmişti. Morton, üzerinde bir giriş ve bir de çıkış deliği bulunan küçük bir cam kavanozu kullanarak hastaya eter-sülfirik buharını koklattı. Buharı birkaç dakika boyunca nefesle içine çeken Abbott kısa sürede derin bir uykuya daldı.

Warren hastanın boynunda küçük bir cerrahi kesi yaptı ve tümörü çıkardı. Ameliyatın bitirilmesinden sonra hâla uyuşuk halde duran hastasından ayrılıp son derece şaşkın görünen izleyici kitlesine dönerek şöyle seslendi: “Beyler, bu bir hile değildir!” O anda salonda bir sessizlik oldu ve ardından büyük bir alkış koptu. Haber dünyanın dört bir yanına o zamanın en süratli uzun yol ulaşım aracı olan buharlı gemi hızıyla yayıldı. Aynı yılın Aralık ayı sonu itibariyle Britanya’da hekimler ameliyatlarda eter kullanmaya başladılar ve bu yöntem bir yıl içinde tüm dünyada kullanılmaya başlandı.

Ancak kısa bir süre sonra ABD’de yöntemi önce kimin keşfettiğine dair hararetli bir tartışma başladı. Morton yöntemin tamamını kendisinin bulduğunu iddia ediyordu. Öte yandan Harvard Üniversite’nde kimyager olarak çalışan Charles Jackson eterin kullanılmasının ve uygulama şeklinin kendi düşüncesi olduğunu öne sürdü. Sonunda aralarında bir tür anlaşmaya vararak Washington’a patent başvurusunu birlikte yaptılar. Anlaşma kısa süre içinde buluşta kimin baskın rol oynadığı konusundaki sert bir tartışma ile son buldu.

Jackson buluşun kendisine ait olduğunu herhangi bir topluluk önünde ispat edemediği için anestezinin keşfinde hiçbir zaman adı anılan birisi olamadı ve akıl hastalığına tutularak birkaç yıl içinde bir psikiyatri hastanesinde öldü. Morton’un diş hekimliği pratiği, saygınlığı ve sağlığı ise anestezi buluşunun kendisine ait kısmının toplumca tanınması uğruna yazdığı sonu gelmek bilmeyen dilekçeler yüzünden harap oldu ve kırksekiz yaşında inme nedeniyle yaşamını yitirdi.

Kaynak: Dr.Paul Firth, Harvard Ünv. Tıp Fakültesi,MGH, Anestezi Bölümü
Çev: Dr. Deniz Belen, S.B Dışkapı Hastanesi Nöroşirürji Bölümü